Fontanna Pauckscha Gorzów Wielkopolski

Na gorzowskim Starym Rynku, tuż obok katedry, stoi fontanna z postacią kobiety niosącej koromysło z wiadrami. To nie tylko ozdoba placu, ale symbol miasta z ciekawą historią sięgającą końca XIX wieku. Fontanna Pauckscha – bo o niej mowa – przyciąga wzrok brązową figurą i towarzyszącymi jej postaciami dzieci. Warto się tu zatrzymać choćby na chwilę, zwłaszcza jeśli spaceruje się po centrum Gorzowa.

Historia fontanny – od fundacji do rekonstrukcji

W 1896 roku miejscowy przemysłowiec Hermann Paucksch postanowił uczcić swoje 80. urodziny w nietypowy sposób – ufundował fontannę dla miasta. Paucksch prowadził fabrykę budowy maszyn i kotłów parowych, więc nie był to byle kto w ówczesnym Landsbergu an der Warthe, jak wtedy nazywano Gorzów. Projekt powierzono rzeźbiarzowi Cuno von Uechtritz-Steinkirch, a fontanna została uruchomiona rok później, w 1897 roku. Uroczystość otwarcia 20 czerwca odbyła się z udziałem samego fundatora.

Oryginalna fontanna przetrwała prawie pół wieku. W 1942 roku Niemcy ją zdemontowali i przetopili metal na cele wojenne – los wielu pomników w tamtych czasach. Przez dziesięciolecia na Starym Rynku stał tylko kamienny cokół, a w drugiej połowie lat 80. XX wieku pojawił się tam zastępczy pomnik Prządek autorstwa gorzowskiej artystki Zofii Bilińskiej. Nawiązywał do włókienniczej przeszłości miasta w czasach PRL-u.

Przełom nastąpił w połowie lat 90. Dawni mieszkańcy Landsbergu, którzy pamiętali przedwojenną fontannę, zaproponowali sfinansowanie jej rekonstrukcji. Pracę ponownie powierzono Zofii Bilińskiej, która stworzyła wierną kopię oryginału na podstawie zachowanych fotografii i dokumentów. Projekt zaakceptowała specjalna komisja złożona z byłych i obecnych mieszkańców miasta oraz rzeczoznawców Ministerstwa Kultury i Sztuki.

Przez kilkadziesiąt lat krążyła legenda, że brązowe figury z fontanny skradli żołnierze radzieccy po zajęciu miasta w 1945 roku. To nieprawda – fontannę rozebrali sami Niemcy już trzy lata wcześniej, wykorzystując metal na potrzeby wojenne.

Co przedstawia fontanna – symbolika i detale

Centralna postać to silna kobieta w dynamicznym kroku, niosąca na ramionach koromysło z zawieszonymi na łańcuchach wiadrami. Brązowa figura stoi na smukłym kamiennym słupie umieszczonym w basenie fontanny. Potocznie nazywana jest Bamberką lub Nosiwodą, choć oficjalnie to po prostu symbol pracowitości gorzowian i życiodajnej mocy Warty – rzeki przepływającej przez miasto.

U stóp kobiety siedzą trzy postacie dzieci. Nie są to przypadkowe figurki – każde dziecko trzyma symbol jednej z najważniejszych dziedzin gospodarki dawnego Landsbergu. Reprezentują przemysł, rybołówstwo i żeglugę, które decydowały o rozwoju miasta nad Wartą. Ten symboliczny przekaz był ważny dla fundatora, który sam był przemysłowcem i doskonale rozumiał znaczenie gospodarczego rozwoju dla społeczności.

Fontanna działa sezonowo. Zgodnie z miejską tradycją wodotryski uruchamiane są w pierwszych dniach maja i funkcjonują do końca września. W zimie fontanna nie tryska, ale sama rzeźba pozostaje na swoim miejscu przez cały rok.

Fontanna Pauckscha – dla kogo to miejsce

To przede wszystkim punkt obowiązkowy podczas spaceru po centrum Gorzowa. Stary Rynek to serce miasta, a fontanna stanowi jego wyrazistą dominantę obok katedry. Rodziny z dziećmi chętnie tu przychodzą – latem można posiedzieć na ławkach, posłuchać szumu wody i zrobić kilka zdjęć. Dzieci fascynują się tryskającą wodą i postaciami w basenie.

Miłośnicy historii i architektury znajdą tu ciekawy przykład miejskiej rzeźby z przełomu XIX i XX wieku oraz nietypową historię obiektu, który został odtworzony dzięki współpracy dawnych i obecnych mieszkańców miasta. To rzadki przypadek, gdy niemieccy byli mieszkańcy angażują się w odbudowę pomnika w polskim mieście.

Fontanna jest też punktem orientacyjnym – umówienie się „przy fontannie na Starym Rynku” to klasyka w Gorzowie. Lokalizacja tuż przy katedrze sprawia, że wiele osób odwiedzających świątyniię naturalnie przechodzi obok fontanny.

Stary Rynek i okolica – co jeszcze warto zobaczyć

Fontanna Pauckscha znajduje się w najciekawszej części miasta pod względem turystycznym. Bezpośrednio obok wznosi się Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny – monumentalna budowla, którą warto zwiedzić, zwłaszcza jeśli lubi się gotycką architekturę. Na samym Starym Rynku zachowało się kilka historycznych kamienic, choć część zabudowy to już nowsza architektura.

W pobliżu, w odległości kilkudziesięciu metrów, znajdują się kolejne zabytki: Gmach Landsberskiego Towarzystwa Śpiewaczego, Kamienica Michaelisów czy tablice pamiątkowe związane z historią miasta. Spacer po tej części Gorzowa zajmuje około godziny, jeśli chce się wszystko spokojnie obejrzeć.

Ciekawostką jest fakt, że fontanna stoi na tle współczesnej zabudowy – widoczny w tle budynek hipermarketu Tesco to kontrowersyjny element miejskiego krajobrazu, który dzieli mieszkańców. Jedni uważają to za architektoniczny zgrzyt, inni po prostu się przyzwyczaili.

Fontanna Pauckscha jest jednym z miejsc objętych systemem Znaczków Turystycznych – specjalnym programem promocji ciekawych atrakcji w Polsce. Gorzów dołączył do tego grona, a fontanna otrzymała swój własny numer w katalogu znaczków.

Praktyczne informacje – dojazd, parking, czas zwiedzania

Fontanna znajduje się na Starym Rynku w Gorzowie Wielkopolskim, przy placu Katedralnym. To centrum miasta, więc dojazd nie sprawia problemów. Jeśli ktoś przyjeżdża samochodem, najbliższe miejsca parkingowe znajdują się wokół rynku – część płatna w systemie strefowego parkowania, część bezpłatna w nieco większej odległości.

Komunikacja miejska dobrze obsługuje centrum. Kilka linii autobusowych ma przystanki w pobliżu Starego Rynku. Z dworca PKP do fontanny to około 15-20 minut spaceru przez centrum miasta – trasa prosta i przyjemna.

Fontanna jest dostępna przez całą dobę, bez żadnych opłat. To obiekt w przestrzeni publicznej, więc można go oglądać o każdej porze. Najładniej prezentuje się w sezonie, gdy działa – od maja do września. Wieczorami fontanna bywa podświetlona, co daje ciekawy efekt wizualny.

Na samo obejrzenie fontanny wystarczy 10-15 minut, ale warto połączyć to z wizytą w katedrze i spacerem po Starym Rynku. Wtedy należy zarezerwować sobie około godziny. Jeśli planuje się dłuższy pobyt w Gorzowie z wizytą w innych atrakcjach, fontanna może być punktem wyjścia lub zakończenia trasy po mieście.

Fontanna przez cały rok – konserwacja i wydarzenia

Fontanna wymaga regularnej konserwacji. Co jakiś czas przeprowadzane są prace porządkowe i restauratorskie – czyszczenie rzeźby, naprawa mechanizmów wodnych, odświeżanie niecki. Mieszkańcy Gorzowa są przyzwyczajeni, że wiosną fachowcy reperują i czyszczą fontannę przed sezonem.

Miejsce to pojawia się też w lokalnych wydarzeniach i akcjach promocyjnych. Stary Rynek z fontanną to naturalna sceneria dla miejskich imprez, festynów czy koncertów. Fontanna bywa też bohaterem lokalnych zagadek i quizów historycznych – starzy gorzowianie lubią dzielić się zdjęciami fontanny z różnych okresów i testować wiedzę innych mieszkańców.

Dla osób zainteresowanych fotografią miejską fontanna oferuje ciekawe kadry – zarówno z bliska, skupione na detalach rzeźby, jak i szersze ujęcia z katedrą w tle. Najlepsze światło do zdjęć jest rano lub pod wieczór, gdy słońce nie świeci wprost na brązową figurę.